عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
735
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
عثمانى در چهاردهم شوال 1322 ، سلطان عبد الحميد خان پادشاه عثمانى تمام مستخدمين فرنگى را از دايرهء خدمت دولتى خارج كرده مىخواهد عموم صاحبمنصبان را از ملت و رعيت خود قرار بدهد . ايران يك هيئت كمپانى از اهالى انگليس در طهران تشكيل يافته به اسم « كمپانى خليج فارس » و خيال دارند در ماه ذىحجه 1322 از شهر قم تا اصفهان را شوسه « 1 » نمايند كه عبور و مرور ارابه آسان باشد . طهران در سال 1322 هجرى يك نوع گنهگنه شيرين از فرنگ به طهران آوردند ، هر مثقالى سه هزار و ده شاهى و براى اطفال نوبهاى بسيار كار آسان شد ، زيرا كه نه حب گنهگنه مىتوانستند بخورند و نه حل شده آن را ، اين گنهگنه مخلوط به بعضى ادويه مىباشد . طهران چندى است در ادارهء قزاقخانه به حكم رئيس قزاق در طهران ايجاد مدرسه نموده كه اولاد قزاقها در آنجا تحصيل نمايند و بيشتر مقصودش تحصيل زبان روسى است . ايران گفتند ميرزا على خان امين الدوله صدر اعظم سابق بعضى قوانين براى تعديل ماليات ايران از روى قوانينى كه حاجى ميرزا حسين خان مشير الدوله صدر اعظم قزوينى ترتيب داده بود نوشت و منحصر به سى و هشت فصل نمود . چون صدارتش طولى نكشيد كارى از پيش نبرد . پس از آنكه صدارت به شاهزاده عين الدوله صدر اعظم رسيد ، آن فصول را به توسط ميرزا احمد خان دبير حضور « 2 » ، عين الدوله سرمشق خود قرار داده و از روى آنها عمل مىنمايد و الّا خود از امور پلتيكى بسيار بىخبر است .
--> ( 1 ) . در متن همه جا : شسه . ( 2 ) . اين ميرزا احمد خان دبير حضور بعدها بارها به وزارت و صدارت رسيد منتها با لقب قوام السلطنه و نام و نشان « جناب احمد قوام » .